HATINA ZIDYAN BER BI EWROPA - 1

Wek ku t zann du sedemn hatina kurdn zid a ji bo Ewropa hene. Yek ji wan sedema abor b a din j sedema kobery b. Ez xwazim di v nivs da pş li ser sedem hatina pş bisekinim bi v yek dest bi nivsandina xwe di malpra da bikim.

zid cara yekem di dawya saln 1970'y da wek karker hatin Ewropa. Ev hatina zidyan herwiha a kurdan bi gişt j a pşn b. Sedemn v hatina zidyan j ten abor b. Kurdn zid j wek bi hezaran kurdan ji ber feqr, belangaz bkarya li welt mecbr man ber xwe dan Ewropa. Di destpk da ji bo hemika yek hedef, yek armanc heb. Ew j di nava end salk da qizinckirina end quruşan pşvebirina rewşa abor li welt b. Yan daxwaz ew b, ku piştra vegerihana welt di cih war xwe da jyanik bextewer bidomandina. L wek ji bo hemi karkern w wext, ev yek ji bo zidyan j wek hv daxwazn wan ne ser. Sedemn v j gelik bn. Her ku di şert mercn li welt ber bi xeraby va din jyana Ewropa j hd hd bi wan xweş dihat dest bi şax berdan kirin.

Di w wext da ji ber taxrbatn şer Naz-Almanya (Şer Cihan Diwemn) li seranser Ewropa pwistya kar xebat heb. Heriqas ku şer di sala 1945'an da bi daw hatib j, l dsa j Ewropa h bi xwe nehatib bi dawet karker dixwestin nav xwe. Ev yek ji bo himm dewletn Rojavay Ewropa (Westeuropa) derbas dib. Ji ber w yek j wey li w ku karkeran ji xwe ra bn di welat xwe da bid xebitandin. Dewletn, ku hemwelatyn xwe wek karker xracat van welatn Ewropa kirin j di ser da dewleta Tirky, Pakistan, Yugoslavya Ber hwd. tn pş. L yek dewleta ewrop heb, ku piranya karkern ji Tirky xwe l girtibn b. Ew j dewleta Almanya b sedemn v yek j tkilyn di navbera w dewleta Tirky n drok bn. Ev tkil h di dewra mparatorya Osman da destpkiribn. Navbera mparatorya Almanya (Kaiserreich) mparatorya Osman gelk xweş b du mtefkn her nzk hev bn. Di war perwerdeyya esker da almanan gelik alkar dan Osmanyan/Tirkan hwd.

Raste Almanya pişt Şer Cihan Diwemn xirxera byb divyab ku ji sifr da carik din destpbikira, l sedema hatina piranyn hemwelatyn ji Tirky yek kar bi v yek va gir bid. Ji ber w yek ya j, ku ro li Almanya li gel kurdan 3 mlyon hemwelatyn Tirky dijn. Ev reqemik ne hindike.

Heriqas ku gelik kurdan xwe li welatn din wek Danmarqa, Swd, Fransa, Swsre hwd. girtin j, di nav zidyan da bes nav Almanya derketib. Yek ku j bihata karbya bihata Ewropa a xwe li Almanya girt. Ji ber w yek heta ku kobery di destpka saln 1980'y dest p kir j, ji xeyn Almanya zidyan xwe li ti dewletn din n Ewropa negirtin. Heta niha bi xwe j axlebn zidyan li Almanya dijn.

Pişt jyanik bi ten a bi salan, gelik kesan biryar dan, ku jin zarokn xwe j bnin cem xwe bi v yek r li ber jyanika li xerby a dr dirj vekirin. Bi hatina jin zarokan va biv nev jyana xerby h j dirjtir b. Ha ro vegerin ha sib, dhn xwe dan ku w sal di pey hatina wan ra derbas byina w li v welat bi cih war byina şax vedana. L li gel ku saln xwe di navbera yin hatina kar da derbas kirin j, av wan hey l b ku rojk ji rojan vegerin nav xelk xwe jyana xwe bi malbata xwe nas dostn xwe ra derbas bikin. Ev saln li xerby him ji bo wan him j bo malbatn wan li welt gelk dijwar bn. Tkil j axlebe bi rya şandina bantn tayb a hatin kirin. Bi seaten a ketin ber şitexal silavan a hevdi bi jyana xerb gndty agahdar kirin bi v away kl derdn xwe derman kirin. Ji xwe ku ne bi v miqam bye w ilo dil xwe vala bikirina dil xwe hnik bikirina? Ji ber w yek j av malbatan j hey li hatina bersiva bantn ji Almanya b. Gelo ka bahsa i kirina, başin, bi silamet ne, ji me ra i şandina hwd.? Herwiha avn n li xerby j li hvya hatina bant cewab b ta ku ew j hink hisreta xwe a ji bo welt derman bikin. V jyana wek şkenc a bi v reng bi salan dom kir.

L v taly pişt end salan hin zidyan biryar dan daw li jyana xerby ann vegerihan welt, l dsa j axlbn wan, n ku jin zarokn xwe xwestibn cem xwe, nen biryara mayin dan. Gelik ji wan ev zdey 20 salane, ku h li Almanya bi hisreta rojk ku vegerin Welt jyana xwe berdewam kin.

H berdewame

Yilmaz Yildiz
Kopenhagen

 

__________________

1 Wek ku ez zanim ten xal bav min, Mehmed Hetmn ji Kwex xwe li Firansa girt.

Impressum