HATINA ZIDYAN BER BI EWROPA - 2

Pişt vegera hin zidyan ji Almanya ber bi welt ne bi gelk, li Tirky esker di bin rveberya serokerkan Kenan Evren da di roja 12.09.1980'y da dest dan ser hikim li himm Kurdistan li gelik devern Tirky rewşa awarte lan kir. Bi hatina v rejima faşst nijadperest a kemalst li Kurdistan dest bi nra kurdan hat kirin bi hezaran kurdn feqr belangaz girtin kirin zndann Tirky Kurdistan bi salan di bin şkenceyeka xerab nebihst da hiştin. şkenca ku li zndana Amed bi girtyan hat kirin belk heta niha li ti dern din n dinyay nehatya kirin. Gelik kurd di bin şkenc da hatin kuştin an j seqet bn. Di nav girtyan da gelik j kurdn zid hebn, ku herk zdey penc salan cezay girtin li wan hatib birrn bi salan di bin wahşta dijmin da dihatin şkencekirin. Herwek din hin kurdn zid j ji ber kar xwe syas welatparzy ji bona ku nekevin dest dijmin ji welt bazdan mahkm bn. Ev 25 salin, ku ev nsan hj nikarin herin welt.

Rewşa li Kurdistan her roj ber bi xerabya va di bi destpkirina şer qirj li Kurdistan ev yek giha qada her bilind. Her roj şn dewlet grbn paramlter n wek cerdevanan (quruc), JITEM, Kontr-Gerlla Hzbullahyan, ku tevda berhemn dewlet bn ji aly w va dihatin/tn destekkirin kontrolkirin, diavtin ser gnd bajarn kurdan bi seatan heta bi rojan kurd, bey ku ferq mhl bikin navbera zarok mezinan, pr kalan, şkence bi wan dikirin, digirtin, dikuştin bi hezaran gnd, herd, ya daristan şewitandin. Ji bo wan fileh (mesh), kurdn zid kurdn misilman ferq nedikir. Bi mhna şer li dij PKK', di encam da dewlet zdey pnc milyon kurd Kurdistan bi dar zor ji cih warn wan kirin der kirin kobern ser ryan zdey ar hezar gnd j şewitandin ji xeyn vca telef talann, ku ann ser ya daristanan pez dewarn li Kurdistan. Ji xeyn v yek j zdey sihhezar kurd j hat kuştin. Niha li gel kurdn zid zdey milyonek kurd li k kolann Ewropa dijn. Ten li Almanya zdey hefsedhezar kurd dimnin, ku axlebn (piranyn) wan j ji kobern şer li Kurdistan pk tn. Malme ev kurdn li Ewropa ne hemi ji Bakur Kurdistan ne, ji ber ku kurdn pern din n Kurdistan j di nav salan da ji ber şern dewletn dagirker mecbr mayina kober byina.

Hatina zidyan a ber bi Ewropa a v taly j ji ber v şer qirj zilm tahda syaseta faşst nijadperest a Dewleta Tirky li Kurdistan b. zid bi hezarn salan li ser axa bav kaln xwe jiyana xwe dimeşandin. Di nav zidyan da wek di nav hemi kurdan da kesn feqr belangaz n dewlemend halxweş j hebn, ku gelik ji wan xwed qesr qonax, herd milk, bax bstan pez dewar bn. Heriqas ku zid ji ber ola xwe va ji aly dewlet hin kurdn misilman n nezan xwenenaskir va bik dihatin dtin j, l ew li ser axa xwe bn dil wan her bi kf eşq b ji jiyana xwe a civak menn bn. L sed mixabin Dewleta Tirky di dawya daw da ew j wek bi milyonan kurd ji ber şer xwe qirj li Kurdistan ser li wan gerand mecbr kirin ku ew j dev ji cih warn xwe berdin bibin kober li welatn Ewropa.

Ev hatina zidyan ji ya ber ferqtir gelk dijwartir b, ji ber ku v car hatin heb l veger bi zahmet b ji ber ku zidyan v car bi yek derb ra dev ji cihn xwe berdan. Ji xeyn end kes xtyarn, ku nexwestin dev ji axa bav kalan berdin, tikes li şna xwe nehiştin. Niha li Bakr Kurdistan tevda belk reqema zidyan negih sed kes, vca hesab li cem we. ro li Kurdistan hemi gndn zidyan xerabe mayina knd bi ser wan da dixwn.

V havna bihirt (2005) kuramk min b welt. Li veger min qopk ji qasta w a video bidest xist. Giry mirya bi ser hal gnd da t, gndk virt vala b kes ks. Ew gnd, ku berya 15-20 salan ji zidyan ava dagirt, bi qerabalixa zarokan jyana gndty xal (tiji) b hd mixabin nemaye. Ew jyan hd vaye b drok bi hisret hvya ku carik din vegerin ser axa bav kalan em jiyana xwe a kobery a bi kl keser berdewam dikin. Ji xeyn end malan gnd xir xera byya. Li tara me (Hewcank an j "Tara Zorava") - mala me j di nav de - kevir j li ser kvir nema b, ango bi herd va bb yek. Ev yek trajedya me kurdan, me zidyan did nşandan ne ten ji bo gnd me, Gnd Xanika Şxan, derbas dib, ne xr, l ev rewş li hemi w herma, ku zid l dijyan, wilo ye.

Li herma me a Mrdn Şirnex ev gndn zidyan tevda ro vala mayina:

Qeza Midyad': Xerabya, Taqa, Denwan, Bacin, Koan Kevnas*.

Qeza Nisbn': Xanik (Xanika Şxan), Gely Sora, Swltk, Şekrn, Knar, Mezr* (Mezrya Hesen Hemzo), Fisqn Birgrya **.

Qeza Hezex': Kwex.

* Gndn, ku h end malik l mayina.

** Gnd, ku zid, misilman fileh tev da l dijyan.

Pişt ku gnd Kwex vala b, cerdevann dewlet (quruc) hatin ketin gnd. Li gel ku nav gnd him bi kurd him j bi tirk heye j (Magara/Kiveh), wan rab li ser rya gnd lewhak dann nav gnd kirin "Islam ky". Wan bahwer kir, ku hd zid n nema tn w gnd bi wan bimn, l ew xewna wan ji wan ra ne ser. Pişt end salan ew ji gnd hatin derxistin niha wek ku min bihst hink yin hatina Kwexyan byya.

Herwek din di dema şer qirj da end zidyn, ku biryara mayin li welt dayibn, ji ber ola xwe ji aly "hzn tar" grbn paramilter va hatin qetlkirin nefkirin. n ku ez p zanim min bihstina evin:

  1. Felt ji Gnd Denwank. Min ew baş nasdikir.

  2. Reşoy Qaraca ji Mezr. Zav me b. Cerdevanan hatin ew ro bi nava nvro ji mal birin heta v gav j kes nizan bi kude birin. Saxa mirya kes nizan.

  3. Şx Şrdn preka w Newroz (şx me ne) bk zav s mehan bn, wext ku ji alyn "hzn tar" va hatin qetlkirin. Pişt ku kes di Xanik da nema, Dya Şredn, Şx Hemş, biryara mayin da kur xwe Şredn j, ku hing h bik b li cem xwe hişt. Di dawy da wext dhn dan ku kes di gnd da nema, wan j rab biryar dan xwe li gnd Mezr girtin. Sal derbas bn Şredn j bi Newroz' ra, ku bi hesl xwe ji Başr Rojavay Kurdistan ya, dizewic. Di meha adara sala 2002' an da herdu li gnd Xanik di nav xerzik am xwe Şx Teto da ji alyn "hzn tar" va bi awayek pir wahş tn qetlkirin. Pişt ku wan dikjin, Şredin bi mirt dikin hereba w dibin tevl hereb li aly Midyad di kaşk da werkin şikl qezay didin. Pişt end rojan j preka w Newroz j di alik av da li Xanik dibnin. Dtin l i dtin. Pişta w şiknandibn herdu destn w j ji pişt va bi desmala ser w gir dayibn kevirk 30-40 klo pva girday avtibn ala av.

Wek ku ez zanim yek din zid j ji aly Midyad' hat qetlkirin, l ez kim nakim nav w nay bra min. Daxwaza lborn kim, l ku ez ne şaş bim nav w Al b, l ne paşnav ne j gnd nizanim. Tişt ku min xwest li v der bidim nşandan ewe, ku ev hemi trajedya ku hatya ser zidyan hemi ji ber zilm tahda Dewleta Tirky b. Piranyn wan ji xwe ji ber şer qirj kober bn ew end kesn ku man j yan hatin kuştin yan j wek hsran di qla xanyn xwe de ne newrin wek ber bi azad bigerin. H j tirs pirs her berdewame. Herwek din rewşa zidyn li devern din n wek Rihay (Urfa), Amed, Batman cihn din j ji ya zidyn li herma Mrdn Şirnex ne baştire.

Di van saln daw da em dibnin, ku gelik zid ji Kafkasya ji pern din n Kurdistan j kober Ewropa kirina. Pişt ku Sovyeta Ber tk gelik welatn ndam serxwebna xwe bidest xistin , rewşa zidyn li van welatan j her ber bi xeraby va . Ji ber w yek j gelik zidyan ji cih warn xwe ko kirin niha jiyana xwe li xerby li metrepoln Rusyay berdewam dikin. Ev j bi ser xwe trajedyeke tazeye bşens rewşa zidyan bi gişt did xweya kirin.

H berdewame

Yilmaz Yildiz
Kopenhagen

E-Mail: Yilmazyildiz@ofir.dk

 

Impressum